محمد خوانسارى

246

فرهنگ اصطلاحات منطقى به انضمام واژه نامه فرانسه و انگليسى ( فارسى )

( اساس ، ص 326 ) . مصيب به صواب رسنده ، حكم درست‌كننده ( - / مخطى ) . « پس حس شايد كه مصيب بود و شايد كه مخطى بود » ( اساس ، ص 468 ) . مضاف ( - اضافه ) . مطابقه ( - دلالت مطابقه ) . مطالب علمى مطالب علمى - از آنجا كه منطق مشرف و ناظر بر علوم مختلف است ، در فصل برهان كه از اهمّ مباحث منطقى است ، كلّيّاتى را كه در علوم مختلف به كار مىآيد ، مورد بحث قرار مىدهد و از آن جمله است مطالب علمى interrogations ) ( scientifiques . منظور از مطالب علمى يا معلومات مطلوب ، سؤالاتى است كه در علوم مختلف مطرح مىشود ، يا جواب‌هائى كه در برابر سؤالات اصلى دربارهء وجود و ماهيّت و علّت اشياء مىآيد . و آن سه مطلب است : مطلب ما ، مطلب هل ، مطلب لم . أسّ المطالب ثلثة علم * مطلب ما ، مطلب هل ، مطلب لم و چون هريك از مطالب سه‌گانه به دو قسم منقسم مىشود ، جمعا شش قسم مىشود ، بدين‌ترتيب : 1 - مطلب ماى شارحه . 2 - مطلب ماى حقيقيّه . 3 - مطلب هل بسيطه . 4 - مطلب هل مركّبه . 5 - مطلب لم ثبوتى . 6 - مطلب لم اثباتى . غير از اين شش مطلب يا شش سؤال كه مطالب اصلى است ، سؤالات ديگر هست كه آنها را مطالب فرعى مىنامند . مطالب فرعى اقسام گوناگون و بىشمار دارد كه اهمّ آنها مطلب أىّ ، و مطلب كيف ، و مطلب كم ، و مطلب أين ، و مطلب متى ، و مطلب من است . اينك شرح مطالب اصلى ششگانه : 1 - مطلب ماى شارحه - با ماى شارحه سؤال از مفهوم لفظ مىشود . مثلا كسى معنى خلأ يا جوهر فرد يا ذبول يا ضياء يا ليث را نمىداند و سؤال مىكند « ما الخلأ ؟ » ( خلأ چيست ؟ - خلأ يعنى چه ؟ ) و « ما العنقاء ؟ » و « ما اللّيث ؟ » و در پاسخ اين نوع سؤالات كافى است كه لفظ مأنوس آن ذكر شود . مثلا گفته شود « عنقا يعنى سيمرغ » ، و « جوهر فرد يعنى اتم در